« ... υπόθεση Kαραμανλή - Μέρτεν (1959) ... | ... ένα Νόμπελ στην "άλλη" οικονομία ... »


... για τον Γιάννη Ρίτσο ...

Θανάσης Θ. Νιάρχος

***

*

Η ζωή ως έργο τέχνης

*

altΕύλογες, αναμενόμενες αλλά και πολύ σημαντικές οι εκδηλώσεις για τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του Γιάννη Ρίτσου (με την ευκαιρία να μνημονεύσουμε τα θαυμάσια αφιερώματα του «Δέντρου» και της «Οδός Πανός» στον ποιητή της «Τέταρτης διάστασης»). Επαναφέρουν και υπογραμμίζουν τη σημασία ενός προσώπου κι ενός έργου που, συνδυασμένα με τις ηθικές, κοινωνικές και πολιτικές περιπέτειες του 20ού αιώνα, τις ακεραιώνουν και τις απομνημονεύουν σε μια ακραία διυλισμένη τους μορφή. Όσο πολύτιμο όμως παραμένει καθημερινά το έργο του για όλους μας, άλλο τόσο αναπολούμε την ένσαρκη υπόστασή του όσοι συμβαίνει να τον έχουμε συναναστραφεί και αγαπήσει.

Ήταν ένας άνθρωπος που μπορούσε να τον αγαπήσει κανείς έντονα, όσο κι αν οριοθετούσε τον προσωπικό του χώρο μ΄ έναν τρόπο που ακόμη κι ο πιο οικείος του θα αισθανόταν βέβηλος αν επιχειρούσε να τον εκπορθήσει. Αν έδινε την εντύπωση ν΄ ανήκει σε όλους- αφού για τον καθένα μπορούσε να υπάρξει άμεσα παρηγορητικός, εγκάρδιος, όσο θα τον ήθελες ζεστό και προσηνή, ταυτόχρονα-, τον ένιωθες να μην ανήκει παρά μόνο στον εαυτό του και στη δουλειά του. Όσο χειμαρρώδεις, ασυγκράτητες, πολύμορφες και πολυποίκιλες ήταν οι εμπνεύσεις του, άλλο τόσο ορθολογιστικά οργανωμένη ήταν η καθημερινότητά του, χωρίς, ωστόσο, να στερείται ο ίδιος ανθρωπιάς ή μαγείας. Οι προσωπικές του περιπέτειες (αρρώστιες, εξορίες, θάνατοι αγαπημένων προσώπων), αντί να τον πνίγουν με την απορρύθμιση που επισύρουν, του χαλυβδώνανε, θα έλεγε κανείς, το αίσθημα ότι τη ζωή την ίδια την διαμορφώνεις ως ένα έργο τέχνης, όπως γίνεται ακριβώς με τα ποιήματα. Ως κορυφαία συμβολικά σημεία της στάσης του αυτής για τη ζωή θα μπορούσες να θεωρήσεις τα αναρίθμητα τσιγάρα που κάπνιζε, ενώ του ήταν απαγορευμένο για λόγους υγείας το κάπνισμα. Αν είχε κάτι σημασία, δεν ήταν η καταστρατήγηση μιας απαγόρευσης, αλλά η τέχνη που σ΄ αυτήν είχε αναγάγει τον τρόπο του καπνίσματος.

altΌπως επίσης το ποτήρι με το κρύο νερό και το γλυκό του κουταλιού που απαραίτητα φίλευε μ΄ αυτά τους καλεσμένους του και μεταβάλλονταν από μια μικροαστική συνήθεια, εξαιτίας του, βέβαια, σε μιαν ανυπέρβλητη τελετουργία. Ήταν τόση η έγνοια πως με την κάθε κίνηση, ακόμη και την πιο αμελητέα, ολοκληρώνεται ένα νόημα, που ενδεχομένως μας διαφεύγει η σημασία του, ώστε αμφιβάλλει κανείς αν ο Γιάννης Ρίτσος είχε λαθέψει έστω και μία φορά στη ζωή του και δεν είχε εκφέρει σωστά ακόμη και μία μόνον λέξη. Εύλογα θα πίστευε κανείς πως ακόμη κι ένα επιπόλαιο σαρδάμ θα το θεωρούσε καταστροφικό για την τελική εντύπωση μιας φράσης προφορικής που, σωστά ή λανθασμένα ειπωμένη, έμελλε να ξεχαστεί.

Στην ανωτερότητα που δημιουργεί αυτού του είδους η αισθητική θα πρέπει να πιστωθεί το γεγονός πως ουδέποτε εκφράστηκε απαξιωτικά ακόμη και για τον πιο ταπεινό ομότεχνό του ή για τους επικριτές του που υπήρξαν ουκ ολίγοι. Κι όποιος προσπαθούσε να τον παρασύρει σε μια σχετική συζήτηση, ώστε να τον υποχρεώσει να κακολογήσει ή να μεμφθεί, τον έκανε ο Γιάννης Ρίτσος να αισθάνεται, χωρίς καθόλου να τον προσβάλλει, πως είναι το λιγότερο μίζερος ή φτηνός. Αύξανε το εσωτερικό μέγεθος των ανθρώπων που τον συναντούσαν, ακόμη και με τη θωριά του, κι ενώ ένιωθες συχνά γεμάτος αμφιβολίες και ερωτηματικά, έφευγες μετά τη συζήτηση μαζί του ξέχειλος από ενθουσιασμό, σχέδια και όνειρα. Ακόμη και οι πιο «στομφώδεις» ή, ενδεχομένως, γεμάτες «πόζα» φωτογραφίες του ήταν για τον ίδιο μια προσωπική εκδοχή της αυθορμησίας, που του ήταν αδύνατο να την φανταστεί ατημέλητη, χύμα. Θεωρούσε πως ακόμη και η πιο αυστηρά περιφρουρημένη ιδιωτεία γράφει ιστορία, έστω κι αν ο μοναδικός της μάρτυρας ήταν μόνον ο ίδιος.

altΑξίζει να προσέξει κανείς πως σ΄ έναν ποιητή που έχει ταυτιστεί με την πανανθρώπινη αξία της κοινωνικής ελευθερίας διατηρείται συχνά μέσα στο έργο του μια οξύτατη αίσθηση της μεταφυσικής προοπτικής της ελευθερίας. Ενώ είναι εξόριστος ο ίδιος, θα νιώσει ελεύθερος, όσο τουλάχιστον δούλους θεωρεί τους ανθρώπους που τον έχουν εξορίσει, αν συνεχίσει να σκέφτεται χωρίς να τους λογαριάζει και, προπαντός, χωρίς να θέλει να τους εκδικηθεί. Ο Γιάννης Ρίτσος θεωρούσε πως αυτή ακριβώς η αίσθηση της ελευθερίας μπορεί να προετοιμάσει έναν πραγματικά καλύτερο κόσμο, αφού πρόκειται για μιαν ελευθερία που, ό,τι πολυτιμότερο έχει να κληροδοτήσει ο καθένας στους άλλους, είναι ο ίδιος του ο εαυτός ως ένα ανεξαγόραστο έργο τέχνης.
---
Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης
του περιοδικού «Η Λέξη».

---

Σημ.: η εικονογράφηση έγινε με ευθύνη της Stavrovelonias

magdalini2

Σταύρο μου
Επειδή είχα την τύχη να τον γνωρίσω προσωπικά και να τον ζήσω στα τρία τελευταία χρόνια της ζωής του ό,τι κι αν πω γύρω από το χαρακτήρα του θα ήταν λίγο..
Ήταν ψυχούλα!
Καλό βράδυ!
Σ'ευχαριστώ πολύ για την εγγραφή σου αυτή!

panoptis

Ο εαυτος ως ανεξαγοραστο εργο τεχνης... Μμμμμ, δεν πρεπει ναχεις λιγο ταλεντο να τον φτιαξεις τετοιον; Απο μονος του δε γινεται... Θελει ταλεντο και καταλληλα υλικα... Γεια σου Σταυρο ! Αντιγονη

anastaciag

Καλησπέρα Σταύρο !
Οι πολλοί δεν μπορούν να καταλάβουν και να φτάσουν αυτούς που είναι < ξεχωριστοί >. O Ρίτσος ήταν σε ανώτερο επίπεδο, που έγινε κατανοητό μετά το θάνατό του. Και αυτό φαίνεται απο τα έργα του που μας άφησε κληρονομιά.
Καλό σου βράδυ Smile

grodinos

αν μαζεύονταν όλοι οι ποιητές, οι φιλόσοφοι, και όλοι αυτοί που τον κόσμο φτιάχνουν με τις λέξεις, πως θα κυβερνούσαν άραγε... θα μπορούσαν να εφαρμόσουν όλα αυτά που ευαγγελίζονται... θα τους άφηναν να τα εφαρμόσουν... θα ήσαν ανεπηρέαστοι από την χλιδή της εξουσίας και την αρπαγή... θα υπέκυπταν στους εκβιασμούς και στις απειλές... θα ήταν τόσο ήρωες όπως τα λόγια τους... τόσο Έλληνες όπως οι γραφές τους... πως θα αντιδρούσαν στις πιέσεις της Ευρώπης και της Αμερικής... με τι λέξεις και τι έργα θα αντιμετώπιζαν την διαφθορά που υπάρχει διάχυτοι σε όλα τα στρώματα του πληθυσμού... αν...

stavrosx1

... καλησπέρα Μαρία ...
... τυχερή ...
... έρρωσο ...

stavrosx1

... καλώς την Αντιγόνη ...
... ασφαλώς και χρειάζεται ταλέντο ...
... και όλοι δεν το έχουμε - δυστυχώς ...
... έρρωσο ...

stavrosx1

... γεια σου Αναστασία ...
... έτσι είναι - ο ξεχωριστός Ρίτσος ...
... και ξεχωριστοί όλοι όσοι μπόρεσαν ή μπορούν να τον προσεγγίσουν ...
... έρρωσο ...

luna_nueva

η τελευταία φράση του άρθρου είναι και το νόημά του. Δύσκολο όμως γιατί προϋποθέτει την ελευθερία και τον "άλλο" και η εποχή μας δεν προσφέρεται για κανένα από τα δύο.
Επέστρεψα μετά από πολύ καιρό απουσίας και χαίρομαι που σε ξαναβρίσκω.
Αλεξάνδρα

stavrosx1

... ο πνευματικός άνθρωπος, Γιώργο, δεν κυβερνά ...
... δίνει τα "όπλα" στον καλό πολιτικό ...
... αν βρίσκει κάποιον τέτοιο ...
... έρρωσο ...

stavrosx1

... καλώς την Αλεξάνδρα ...
... χαίρομαι που είσαι πάλι εδώ ...
... και να σου καταδείξω τον "άλλο" ...
... είναι αυτός που μπορεί να κατανοήσει την τελευταία φράση του κειμένου ...
... εσύ ...
... άρα υπάρχει ελπίδα ...
... έρρωσο ...

lalio20

Ήταν τότε, στον πρώτο καιρό της διάσπασης, σε ένα σπίτι, νομίζω Ρόδου, κάπου κοντά στον Αγ, Νικόλαο στην στάση του ηλεκτρικού, να μην μπορούμε να τον συνεφέρουμε από το κλάμα, ήταν τότε στις μεγάλες στιγμές που μέτραγε που θα σταθείς. Καλή σου ημέρα. Όσο για τον άνθρωπο έχει μιλήσει η ζωή και συνεχίζει, να πούμε για την ποίηση, όσο θα υπάρχουν άνθρωποι θα πίνουν από το αθάνατο νερό του λόγου του, οδοιπόροι στον κακοτράχαλο δρόμο για την Λευτεριά σκλάβοι κάποιον άλλων ανθρώπων.

stavrosx1

... καλημέρα φίλε "Ασωτε" ...
... "ζηλεύω" τις μνήμες σου ...
... έρρωσο ...

mouette

Για όλους αυτούς τους λόγους και για άλλους τόσους, που θα μπορούσαμε να επικαλεστούμε, είναι ο ποιητής της καρδιάς μου!
Είμαι βέβαιη πως για πολλούς από εμάς δεν είναι μόνο αυτό. Δεν είναι μόνο ο Ποιητής.
Είναι μια ολόκληρη ιδεολογία!!!

Σ.

stavrosx1

... ασπάζομαι έως κεραίας όλα όσα λες "Γλάρε" ...
... έρρωσο ...

Το σχόλιο σας

Έχετε λογαριασμό στο Pathfinder;

Δέν επιτρέπεται η χρήση HTML tags για τα σχόλια αυτού του blog