... κοινωνία προσοντούχων αγράμματων ...
Χρήστος Κάτσικας
***
*
Η ναυμαχία... του Βατερλώ!
*
Ένας από τους κρίσιμους στόχους της δεκαετίας, τον οποίον η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε θέσει το 2000, ήταν η μείωση του ποσοστού των 15άρηδων που αντιμετωπίζουν μεγάλες δυσκολίες στην κατανόηση ενός κειμένου, τουλάχιστον κατά 20%. Όπως, όμως, προκύπτει από τα στοιχεία που δημοσίευσε πρόσφατα η γαλλική εφημερίδα «La Croix», το ποσοστό αυτό που κυμαινόταν στο 21% το 2000, ξεπέρασε το 26% το 2006. Το δε ποσοστό των εφήβων που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην ανάγνωση ανήλθε από το 15% στο 21%. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του Ευρωπαίου επιτρόπου, αρμόδιου σε θέματα Εκπαίδευσης, Μάρος Σέφκοβιτς, η αύξηση του ποσοστού των παιδιών που ερχόμενα σε επαφή με ένα κείμενο δυσκολεύονται να κατανοήσουν τι διαβάζουν που ανιχνεύθηκε στις αναπτυγμένες τεχνολογικά χώρες όπως τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα, εξαπλώθηκε και στην Ευρώπη.
Στη χώρα μας τα υψηλά ποσοστά χαμηλών βαθμολογιών που καταγράφονται κάθε χρόνο στις Πανελλαδικές Εξετάσεις, όπου περίπου το 1/3 των εξετασθέντων γράφουν κάτω από τη βάση και από αυτούς περισσότεροι από τους μισούς δίνουν σχεδόν λευκή κόλλα, ευνοούν τη δημόσια συζήτηση, καθώς αναδεικνύουν ένα εκπαιδευτικό παράδοξο: οι μαθητές μας «οικοδομούν» τη γνώση τους στο τρίγωνο «σχολείο - φροντιστήριο - ιδιαίτερο», «ροκανίζουν» την εφηβεία τους με «γερμανικά ωράρια» ασκήσεων και εξετάσεων, μπαζώνουν τον οικογενειακό προϋπολογισμό με υπέρογκα φροντιστηριακά έξοδα, κι όμως δεν μαθαίνουν.
Αναφερόμαστε σ΄ ένα ολοένα και αυξανόμενο τμήμα μαθητών μας που αδυνατούν να αρθρώνουν συνεχή λόγο, να ελέγχουν και να λογικοποιούν τις σκέψεις τους χωρίς χάσματα και αντιφάσεις, να κάνουν λογικές αφαιρέσεις ή να κατανοούν γραπτά κείμενα εκτός από τα υποτυπώδη, που σκοντάφτουν σε ερωτήσεις που απαιτούν κρίση. Το ζήτημα είναι πάρα πολύ σοβαρό, καθώς στη γενίκευση του φαινομένου μπορούμε να μιλήσουμε για την εφιαλτική προοπτική μιας τεχνολογικώς υπεραναπτυγμένης και παράλληλα πειθαρχημένης κοινωνίας «κατακερματισμένων ανθρώπων»- υπηκόων, ένα είδος «προσοντούχων αγραμμάτων» και αργότερα «σοφών άσχετων».
Τα πράγματα δεν φαίνεται να καλυτερεύουν όταν ερχόμαστε στους πτυχιούχους των πανεπιστημίων μας. Σύμφωνα με δημοσίευμα στο περιοδικό «Επίκαιρα», στις προφορικές εξετάσεις αποφοίτων της Νομικής που διεκδίκησαν πρόσφατα μια θέση στο Δικαστικό Σώμα (Εθνική Σχολή Δικαστών), οι απαντήσεις στις ερωτήσεις έσπαγαν κόκαλα!
Σε ερώτηση εξεταστή σε υποψήφιο «για το τι συνέβη στο Βατερλώ, στις 18 Ιουνίου του 1815» δόθηκε από τον τελευταίο η αποστομωτική απάντηση: «Ναυμαχία»! Ο συγκεκριμένος υποψήφιος φαίνεται σα να μην είχε ακούσει ποτέ για μια από τις πιο πολυσυζητημένες μάχες όλων των εποχών, που σήμανε το τέλος των πολιτικών φιλοδοξιών του Ναπολέοντα και την κατάλυση της αυτοκρατορίας του. Ούτε φυσικά αναρωτήθηκε ποτέ γιατί το Βατερλώ, μικρό χωριό στο σημερινό Βέλγιο, - που βρίσκεται 20 χιλιόμετρα έξω από τις Βρυξέλλες - είναι συνώνυμο της αποτυχίας!
Σε άλλη ερώτηση για το πότε απελευθερώθηκε η Θεσσαλία από τον τουρκικό ζυγό, η απάντηση από υποψήφιο ήταν το 1964! «Δηλαδή ο παππούς σου φοράει ακόμη τσαρούχια;» ήταν το σχόλιο του εξεταστή προς τον υποψήφιο με καταγωγή μάλιστα από τα Τρίκαλα, ο οποίος δεν γνώριζε ότι η Θεσσαλία πέρασε σε ελληνικά χέρια το 1881.
Άλλη υποψήφια για εισαγωγή στην Εθνική Σχολή Δικαστών ερωτάται για το αν γνωρίζει κάτι για τη δράση της Λέλας Καραγιάννη - την «ψυχή» της οργάνωσης της Αντίστασης την περίοδο της γερμανικής κατοχής- και απαντά ότι η μόνη που γνωρίζει είναι η ηθοποιός Μάρθα Καραγιάννη!
Στην ίδια ενότητα των εξετάσεων, δηλαδή της Γενικής Παιδείας, τέθηκε και ερώτηση για τον Ανδρέα Κάλβο. Πολλοί ήταν εκείνοι που δεν γνώριζαν τον ποιητή των «Ωδών», έναν από τους σπουδαιότερους Έλληνες ποιητές και λόγιους. Την ίδια τύχη είχαν όμως και ο Μπενίτο Μουσολίνι, όπως και ο Βλαντίμιρ Ιλίτς Ουλιάνοβ, γνωστότερος ως Λένιν. Υπήρξαν υποψήφιοι που δεν ήξεραν ούτε ποιος ήταν ο γνωστός Ιταλός δικτάτορας, ιδρυτής και ηγέτης του φασιστικού κόμματος που διοίκησε την Ιταλία από το 1922 έως το 1943 υπό δικτατορικό καθεστώς, ούτε ο ηγέτης της Οκτωβριανής Επανάστασης, ενός από τα σημαντικότερα γεγονότα που «σφράγισαν» όχι μόνο την πορεία της Ρωσίας, αλλά επηρέασαν καθοριστικά ολόκληρη τη νεώτερη παγκόσμια ιστορία.
Αλλά και ο Αδαμάντιος Κοραής, από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του νεοελληνικού Διαφωτισμού, ήταν παντελώς άγνωστος σε υποψήφιο για εισαγωγή στην Εθνική Σχολή Δικαστών. Ο συγκεκριμένος νεαρός δεν ήξερε καν ποιος ήταν ο δάσκαλος του Γένους, έστω κι αν το άγαλμά του υπάρχει έξω από την πρυτανεία του πανεπιστημίου στην Αθήνα...
---
Σημ.: η εικονογράφηση έγινε με ευθύνη της Stavrovelonias
δελφή του Φοίβη να χάσουν την αθωότητά τους. Έτσι βγήκε κι ο τίτλος του βιβλίου. Όταν θα ψάξει κάποτε δουλειά, δεν βλέπει μπροστά του παρά μόνο μια καριέρα: φύλακας στη σίκαλη. Φαντάζεται ένα τσούρμο παιδιά να παίζουν ξένοιαστα σε ένα χωράφι με σίκαλη, που όμως είναι στην άκρη ενός γκρεμού. Κάθε φορά που κάποιο παιδί ξεστρατίζει επικίνδυνα, εκείνος το πιάνει προτού γκρεμοτσακιστεί. Μόνο αυτή τη δουλειά θέλει να κάνει. Όλες οι άλλες σε κάνουν ψεύτικο, δηλαδή μεγάλο. Όλοι οι μεγάλοι είναι ψεύτικοι, ακόμη κι οι καλοί. Κάνουν δουλειές που σιχαίνονται, διαβάζουν βιβλία που δεν τα πιστεύουν και ζουν ζωές που τους απογοητεύουν, ενώ καμώνονται πως όλα είναι μια χαρά. Ύστερα, με ψεύτικα χαμόγελα, σε καλούν να μοιραστείς κι εσύ τη δική τους σήψη και αυταπάτη.
«Απαιτώ να θεωρείται ηλίθιος όποιος αρνείται να δει ένα άλογο να καλπάζει πάνω σε μια ντομάτα», είχε πει ο Μπρετόν σε μια έξαρση σουρεαλιστικής φρενίτιδας. Δεν εκβιάζω τη σουρεαλιστική θεώρηση των πραγμάτων, αλλά αυτή την εβδομάδα είδα πράγματα πιο σουρεαλιστικά κι από το άλογο που καλπάζει πάνω στην ντομάτα.
Εις μνήμην...
Ο καθένας...
... το αίμα των σπάταλων, διεφθαρμένων Ελλήνων. Οι Βρετανοί αναγνώστες εφημερίδων σχολιάζουν στα διαδικτυακά φόρα· ειρωνεύονται, σαρκάζουν, εύχονται να χρεοκοπήσει η Ελλάδα για να κάνουν φτηνές διακοπές. Σωστά, οι φλεγματικοί Βρετανοί, μαδημένοι κληρονόμοι μαδημένης αυτοκρατορίας, με τη λίρα γονατισμένη έναντι του μισητού ηπειρωτικού ευρώ, μόνο σε φτωχότερές τους χώρες μπορούν πια να ελπίζουν για διακοπές. Οι φιλελεύθεροι διδάχοι της ανοχής, αμερόληπτοι αναλυτές και αρθρογράφοι, πολιτικοί, μικροαστοί και λαουτζίκος, όλοι μαζί βουλιάζουν στα ρατσιστικά, οριενταλιστικά και αποικιοκρατικά τους στερεότυπα.
Τη στιγμή της κρίσης φαίνεται η αντοχή του οικοδομήματος· εν προκειμένω, της Ευρωπαϊκής Ενωσης, εγχειρήματος μείζονος ιστορικής σημασίας. Τη στιγμή της κρίσης εκλείπουν η πολιτική βούληση, η αίσθηση των ιστορικών μεγεθών, η πρόνοια για συνοχή - δηλαδή, ακριβώς τα θεμέλια επί των οποίων οικοδομήθηκε η ενωμένη Ευρώπη μετά το πέρας του ολέθριου Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Πενήντα τρία χρόνια από την ιδρυτική Συνθήκη της Ρώμης, οι οραματιστές ευρωπαϊστές πολιτικοί εξέλιπαν· δεν υπάρχουν πια Ντε Γκωλ, Αντενάουερ, Βίλυ Μπραντ, Μιτεράν, Σμιντ, Ντελόρ. Τη θέση τους έχουν πάρει αδύναμοι ή καιροσκόποι πολιτικοί, ασήμαντοι διαχειριστές, τραπεζίτες, τεχνοκράτες. Η οικονομική κρίση των πιο αδύναμων χωρών-μελών, των PIGS, από την Ιρλανδία έως τις μεσογειακές χώρες και την Ελλάδα βέβαια, αντιμετωπίζεται με όρους χρηματοπιστωτικούς και όχι όρους πολιτικούς· διάτρητοι οίκοι αξιολόγησης και κερδοσκοπικά funds, επικουρούμενα από μονομερή μίντια, επηρεάζουν, αν δεν ορίζουν ολοκληρωτικά, τη συμπεριφορά των Βρυξελλών έναντι των εταίρων που τελούν εν αδυναμία.
Πού είναι η περίφημη Συνοχή, ακρογωνιαίος λίθος της Ε.Ε.; Οι αμαρτίες της Ελλάδας ασφαλώς είναι πολλές, αλλά το πρόβλημα δεν είναι μόνο και αποκλειστικά ελληνικό ή ιρλανδικό ή πορτογαλικό, καθώς εξηγούν όλο και περισσότεροι ανεξάρτητοι οικονομολόγοι, ανάμεσά τους και νομπελίστες. Το πρόβλημα είναι ευρωπαϊκό, και είναι δομικό· έχει να κάνει με τη διαφορά ταχύτητος των οικονομιών εντός της Ζώνης του Ευρώ, έχει να κάνει με την πιεστική ανάγκη για δημοσιονομική επέκταση και διεύρυνση των κοινωνικών δικτύων προστασίας, για αντιμετώπιση της κρίσης, μεταξύ άλλων.
Εκανε, λοιπόν, τη σχετική αίτηση και «πέντε μήνες αργότερα, ήρθε η πρώτη πληρωμή στο λογαριασμό του». Και η σχετική είδηση κλείνει ως εξής: «Ο Antonio και ο Ricard γιόρτασαν την πρώτη πληρωμή με μια μεγάλη πιατέλα ψάρι σε ένα παραλιακό εστιατόριο - ένα κέρασμα που το αξίζουν οι τόσο επιτυχημένες συμβουλές EURES».
Τον αδελφό μου τον ντύσανε διαβολάκι. Τρία χρόνια τώρα διαβολάκι τον ντύνουν γιατί δεν έχουμε λεφτά για καινούργια στολή. Ο αδελφός μου ψήλωσε κι είδαμε και πάθαμε να τον στουμπώσουμε στη στολή. Τον έκοβε στον καβάλο και τον πονούσε το πουλί του κι έκλαιγε. Πήρε εισπνοή όταν τον ντύσαμε και εκπνοή τρεις ώρες μετά που τον ξεχτίσαμε.
Οπως σε όλα τα δημόσια νοσοκομεία της χώρας, ο νοσηλευόμενος στο «Αττικόν» στερείται τα στοιχειώδη: το αντιλεξικόν του Βοσταντζόγλου, τη Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια και την αναγκαία πρόσβαση στο Διαδίκτυο. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, ο συντάκτης του παρόντος ευχαριστεί τον καλό βουλευτή του ΛΑΟΣ κ. Βελόπουλο, επειδή χάρη σ' αυτόν μας απασχολεί η προσωπικότητα και το έργο του Αλβανοτσάμη Αλή Ντίνο Μπέη.
Εξοχα κείμενα για τον Αλή Ντίνο (το γράφω με κρύα καρδιά) του Κώστα Μητρόπουλου, του Γιώργου Μπαζίνα και του Soloup, δημοσιευμένα στην έκδοση της Πρέβεζας, στη ΓΑΛΕΡΑ και στο ΩΣ3, θα εντοπίσετε στο Διαδίκτυο.
Ο ρωσοϊαπωνικός πόλεμος εισέβαλε στην Ιστορία συνοδευόμενος από τον 20ό αιώνα. Οι κακεντρεχείς Ευρωπαίοι πληροφορήθηκαν την ταπείνωση του τσάρου, απολαμβάνοντας τις προπαγανδιστικές αφίσες του Τόκιο. Συνθέσεις απλές, χρώματα ζωηρά, και κυρίως αδρό, καθαρό σχέδιο. Σολίστας στα ιαπωνικά κονσέρτα των Χοκουσδάι, Χιροσίγκε, Χαρονόμπα, η κοντούρα, το περίγραμμα που διασώζει τις φόρμες από την αμορφία, με κινήσεις γοργές, μοναδικές, τότε που το ευρωπαϊκό σχέδιο σμίλευε τις φιγούρες αργόσυρτα, φωτόνιο με φωτόνιο. Γεννήθηκε η Αρτ Νουβό. Κλεπταποδόχοι της νέας τέχνης ο μέγιστος Γουίνσορ Μακ Κέι και ο Γουόλτ Ντίσνεϊ.
Ως εκ τούτου το βιβλίο θα μπορούσε να είναι απλώς ένα ευθυμογράφημα ή ένα σκανδαλογραφικό αφήγημα, δεδομένου ότι στη Βενετία δεν κάηκε ούτε μία μάγισσα. Ωστόσο η συγγραφέας Διονυσία Γιαλαμά εμβαθύνει στα γεγονότα. Με βάση τις δικογραφίες της Ιεράς Εξέτασης της Βενετίας που σχηματίστηκαν εναντίον Ελληνίδων προχωρεί στην εξέταση των κοινωνικών συνθηκών και των περιστάσεων μέσα στις οποίες οι γυναίκες αυτές έζησαν και έδρασαν, όπως και των θεσμών και μηχανισμών που κινητοποιήθηκαν για την άμεση αντιμετώπισή τους. Και διαπιστώνει ότι οι γυναίκες αυτές ήταν τυχερές στην ατυχία τους. Τη στιγμή μάλιστα που δύο-τρεις χιλιάδες μάγισσες από την περιοχή της Λωρραίνης στάλθηκαν στην πυρά μέσα σε μία τριακονταετία (1576-1606), σε μια εποχή που ο πανικός και η υστερία γύρω από το «κυνήγι των μαγισσών» στην Κεντρική και στη Δυτική Ευρώπη είχε κυριεύσει ακόμη και τα πιο φωτεινά πνεύματα, στην ιδιαίτερη, αυτόνομη, λαϊκή κοσμική Βενετία όπως και στη Φλωρεντία άλλωστε έπνεε ένας άνεμος ορθολογισμού. Η λειτουργία της Ιεράς Εξέτασης στη Βενετία ήταν συνειδητά ατροφική. Την ίδρυση αυτού του θεσμού είχε αποφασίσει ο Πάπας Γρηγόριος Θ Δ τον 13ο αιώνα και, καθώς η Ρώμη επεδίωξε από την πρώτη στιγμή την πολιτική κατίσχυση της Ιεράς Εξέτασης, η παραδοσιακά φιλελεύθερη Βενετία αντέδρασε. Ετσι, ενώ οι εκπρόσωποι της Καθολικής Εκκλησίας ασχολούνταν με τη διαμόρφωση μιας κοινής τακτικής για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της μαγείας, στη Βενετία η συζήτηση περιορίστηκε στο ποιος θα αναλάμβανε την εκδίκαση των υποθέσεων μαγείας. Μάλιστα, όταν τον 14ο αιώνα ο φραγκισκανός μοναχός που είχε διοριστεί από τον Πάπα Νικόλαο Δ Δ δεν είχε να επιδείξει κάποια άξια λόγου δράση, η Γαληνοτάτη έπαψε να τον μισθοδοτεί. Μόνο στις 22 Απριλίου 1547 ο δόγης Francesco Dona ενεργοποίησε την Ιερά Εξέταση, αλλά και πάλι διόρισε στο πλευρό των ιεροεξεταστών τρεις εκπροσώπους της πολιτείας, τους Τre Savii sopra l΄Εresia. Στο πλαίσιο των καθηκόντων τους ήταν η έκδοση ενταλμάτων σύλληψης των υπόπτων, η παρακολούθηση των ανακρίσεων για την προστασία των δικαιωμάτων των ανακρινομένων και η πιστή εκτέλεση των αποφάσεων του ιερού δικαστηρίου. Στα δικά τους χέρια θα έπεφταν οι ελληνίδες μάγισσες του βιβλίου.
Οι δικογραφίες των Ελληνίδων κατηγορουμένων δίνουν ενίοτε λεπτομερείς περιγραφές για τη ζωή και τις επιδιώξεις τους αλλά φωτογραφίζουν και τις αντιλήψεις της εποχής, όπως και τις καθημερινές αγωνίες των ίδιων και των συγχρόνων τους.
Κάποτε, οι εργαζόμενοι μπορούσαν να αναπνέουν έξω από τη δουλειά τους. Με τα χρήματα που κέρδιζαν μπορούσαν να ενταχθούν σε μια κοινότητα (την εθνική κοινότητα), έναν κόσμο (τον πολιτισμό) και έναν χώρο (το έδαφος της χώρας τους). Χάρις στο εισόδημά τους, είχαν ελεύθερο χρόνο, μπορούσαν να ερωτεύονται, διαμόρφωναν μια ταυτότητα. Αλλά η νέα οργάνωση της εργασίας άλλαξε τα πράγματα. Η ατομική αξιολόγηση της παραγωγικότητας έχει δημιουργήσει έναν διχασμό στο εσωτερικό του ατόμου. Ο εργαζόμενος έχει μετατραπεί σε ένα είδος εργοδότη του εαυτού του: ένα κομμάτι, το υποκείμενο, απασχολεί το άλλο κομμάτι, το σώμα, και του ζητά μια σειρά από πράγματα. Αν αυτά τα πράγματα είναι πολλά, το σώμα αναγκάζεται να δουλέψει και έξω από την επιχείρηση. Ζητά, για παράδειγμα, βοήθεια από τον/τη σύζυγο. Πληρώνει ο ίδιος για την εκπαίδευσή του. Δεν είναι τυχαίο ότι σε πολλούς εργαζόμενους χαρίζουν δώρα όπως τηλέφωνα ή ηλεκτρονικούς υπολογιστές, ώστε να μεταφέρουν τη δουλειά στο σπίτι τους.
